Familie
der schermbloemigen (Umbelliferae, Apiaceae).
Oorsprong: ligt in Azië, maar werd
in de 13de eeuw
ingevoerd via Europa. De originele peen
die wij kennen is een kruising van de wilde soorten.
Soorten : Amsterdamse bak, Berlikumer, Chantenay, Douceur
F1, Ervora, Flakkeese, Fly F1 (tegen wortelvlieg resistent),
Merida, Minicor, Mokum F1, Nantes, Nantura, Napoli, Parijse
wortelen, Premino, Primo, en nog vele andere.
Bemesting: wortelen hebben over 't algemeen een weinig
bemesting nodig. Daar een overdaad aan stikstof enkel zorgt voor
teveel loofvorming en minder wortelen. Teveel meststoffen, maakt
de plant kwetsbaarder door de te snelle groei. (Ziekten en
schimmels nemen dan makkelijker de overhand).
Een kaliumgift (houtasse, vinasse) daarentegen is wel zeer
belangrijk om lekkere en geen voze wortels te verkrijgen.
zie ook:
groenten: Bemesting en bodemstructuur
Magnesiumkalk wordt ook al eens
gegeven voor de winter (en zaai) dan! Pas hier op voor compost,
daar deze de wortelvlieg makkelijk durft aan trekken en schimmels
makkelijk in de hand werkt.
Voorzie wel een goeie losse bodem, die een goede afwatering heeft!
---> Je kan ook op ruggetjes telen, dit geeft de mogelijkheid tot
een snellere opwarming en betere afwatering.
PH-waarde 6 voor de bodem is ideaal om wortelen te telen.
Wisselbouw toepassen: 1 maal om de 4 jaar terug op dezelfde plaats
zaaien. En voorzie geen familiegewassen als voor of - nateelt.
Peterselie, selder, knolselder,
pastinaak, engelwortel, kervel, wortelpeterselie zijn eveneens
familie van de schermbloemigen
Zaaien: we zaaien best zo vroeg mogelijk om verschillende
ziekten en insecten voor te zijn.
Je kan natuurlijk om beurten zaaien, om een gespreide oogst te
verzekeren over het hele jaar. Zaai op een diepte van maximaal 1
cm, en houdt vanaf dan de grond vochtig om geen korst te krijgen
aan het oppervlak van de bodem.
Enkele voorbeelden:
- Vroeg onder koud glas, kan vanaf begin februari tot einde maart.
Te respecteren afstand: 20 cm tussen de rijen.
- In de zomer, kan vanaf april tot einde juli gezaaid worden. Te
respecteren afstand: 25 cm tussen de rijen.
- Winterpeen wordt gezaaid vanaf half april tot ± midden juni.
(beter gekend als bewaarwortelen). Te respecteren afstand minstens
30 cm.
Tip: de kiemduur is soms wel een kleine maand en daarom gebruiken
we al eens markeerzaad. Radijsjes als markeerzaad slaat het
makkelijkst aan.
Gebruik tevens markeerstokjes en lint om te zien waar je gezaaid
hebt, dat maakt schoffelen of wieden makkelijker.
Je kan ook gaasdoek gebruiken tegen de wortelvlieg, zo hoef je die
niet te bestrijden.
Voorzie de goede richting voor de zaaiplek, zons - op en
ondergang, voor maximale benutting van warmte en licht.
Gebruik bij te zware gronden Parijse worteltjes, deze hebben veel
minder diepgang.
Resistente of hybride soorten voorkomen ziekten en schimmels, dit
kan nuttig zijn voor de bio-liefhebbers onder ons. Wist je dat de
oudere soorten terug op de markt komen, waaronder de paarse penen.
Het kiemvermogen van het zaad kan makkelijk 3 jaar zijn.
Zelf zaden winnen:
zaad nemen kan, doch de schermbloemige kruisen makkelijk met hun
"familieleden".
Verplant enkele wortels in een grote bak en steun de bloeiwijze.
Het beste zou zijn een plastiek rond de bloeiwijze te creëren om
kruising te voorkomen, daar planten van op honderden meter afstand
nog voor bevruchting kunnen zorgen.
Weet ook dat F1 of hybride soorten geen zaden geven van dezelfde
kwaliteit, ze zijn als het ware geforceerd en hebben niet dezelfde
eigenschappen meer van de moederplant.
De zaadstengels worden makkelijk een kleine meter hoog, en de
schermen rijpen niet tegelijk af.
Droog de zaden en berg ze op in een papieren zakje. (ademen).
Tip: ontsmet eigen gewonnen zaad steeds met een warmwater
behandeling tegen ziekten en schimmels.
Onderhoud: bij het ontkiemen moeten we het onkruid goed
blijven onderdrukken en de kiemplantjes goed voorzien van het
nodige vocht. Stilstand van groei door vochtgebrek moet vermeden
worden, daar dit zorgt voor voze of gescheurde penen. Let ook op
bij het uitdunnen, dit geeft een enorme reuk met zich mee, wat de
wortelvlieg onvermijdelijk zal lokken. Probeer te wieden tijdens
regendagen en bij veel wind, dan is de wortelvlieg veel minder
actief.
Heel dun zaaien kan ook, doch geeft bij slechte ontkieming vele
openstaande plekken op het bed.
Zaai Tagetes tussen de rijen om je bodem te saneren tegen
cystenaaltjes. zie:
Tagetes of afrikaantje: een gemakkelijke perkplant
Oogsten:
de oogst kan gebeuren met de (spit)riek die we langszij de
wortelen steken en zo gaan oplichten. We kunnen het loof in de
hand nemen en het rechtop begeleiden tegen afbreken.
Tip: oogst wortelen voor de vriesperiode!
Bewaren: wortelen kunnen bij grote hoeveelheden ingekuild
worden. In de koude kelder in kisten met vochtig zand kan ook.
Verder in de koelkast en of diepvries verwerkt, of ingemaakt.
Composteren: het loof kan perfect gecomposteerd worden,
indien er zich geen ziekten hebben voorgedaan.
Mogelijke ziekten:
Gezondheid:
de wortel bevat caroteen ofwel provitamine A, wat wordt
gerelateerd aan het voorkomen van kankers.
Falcarinol zou een natuurlijk anti-schimmelmiddel zijn dat de
wortel aanmaakt. En dit zou gebruikt worden ter behandeling van
bepaalde tumoren. Het product
zou toxisch zijn, maar de hoeveelheid zou al snel honderden kilo's
moeten vertegenwoordigen hiervoor om aan deze waarden te geraken.
Voedingswaarden per 100 gram:
- Eiwitten 1 gr
- Suikers 5 gr
- Vetten 0,2 gr
- Koolhydraten 5 gr
- Calcium 27 mg
- 44 mg Fosfaat
- verder provitamine A, mineralen,
vezels,....
