De muizen en de ratten zijn op te delen in twee totaal verschillende families van knaagdieren:

1. de ware muizen met o.a. de bosmuis, de huismuis, de zwarte rat en de bruine rat.
   Deze zijn allen omnivoren en eten dus zowel plantaardig als dierlijk voedsel.
    

2. De woelmuizen met o.a. de veldmuis, de woelrat en de muskusrat.
   Deze familie is herbivoor en leeft dus enkel van plantaardige voedselbronnen.
   De woelmuizenfamilie verschilt ook in uiterlijk van de ware muizenfamilie. Ze hebben allemaal een stompe snuit en een korte staart en ze zijn ook niet zo lenig als de ware muizen.
    

Muizen en ratten zijn in feite vrij schuwe dieren. Ze zijn het meest actief als het nacht is. In de directe omgeving van de mens treffen we vooral de huismuis, de bruine en de zwarte rat aan. Deze verblijven graag in huizen, schuren, bedrijven,... waar eten gemakkelijk te vinden is.
Als je ratten aantreft op zolders dan heb je wellicht te maken met zwarte ratten, zitten er ratten onder vloeren of in de kelder dan mag je bruine ratten verwachten.

Heb je daarentegen last van gangen die in de gracht- of slootkant zijn uitgegraven dan is de kans groot dat je met de familie van de woelmuizen te maken hebt. Woelratten en woelmuizen leven voornamelijk in gangen onder de grond. Aan de diameter van de gangen zie je meestal wel of het om veldmuizen of om woelratten / muskusratten gaat. Muskusratten vertoeven graag in grote grachten waar bijna altijd water in blijft staan. Liefst een sloot met steile oevers en met veel waterplanten. In de koudere maanden zoeken ze ook wel de voorraadschuren op.

Overlast van ratten of muizen kan erg vervelend zijn.
Huismuizen, bruine en zwarte ratten zorgen voor schade door vervuiling met uitwerpselen, door hun geknaag, door het opeten voedsel --> gezondheid van de mens of dier.
Woelratten eten naast waterplanten ook ondergrondse plantedelen zoals witloofwortels en ze knagen bv. aan de wortels van fruitbomen. Veldmuizen knagen aan bollen en aan wortels.
Muskusratten zijn ook gekend voor de schade die ze kunnen aanrichten aan de sloten. Ze graven zoveel gangen dat die kunnen instorten en grachten doen dicht slippen.

Vooraleer je de ratten of muizen gaat vangen moet je goed weten met welk dier je precies te maken hebt.

Over het algemeen zal een hond(je) met jachtinstinct bv: teckel, fox, jack russel,...  de meeste ratten en muizen wel op afstand houden. Katten helpen ook al bij het beperken van de muizen.


Bestrijden van zwarte ratten (Rattus rattus), bruine ratten (Rattus norvegicus) en huismuizen (Mus Musculus):

• voorkomen dat ze het huis binnen kunnen komen door het dicht doen van alle openingen in de muren. Afvoerbuizen van droogkasten,... afsluiten met stevig ijzergaas.

• zorg ervoor dat ze geen toegang hebben tot voedselresten. Metalen afvalemmers met deksel kunnen hierbij helpen.

Bestrijden van woelratten (Arvicola terrestris):

• Woelratten leven niet graag in mooie slootkanten waar de beplanting zo laag als mogelijk wordt gehouden.

• De dieren kunnen worden gevangen met fuiken, vangkooien en met klemmen.

• Het plaatsen van klemmen kan effectief zijn. Draag handschoenen om te voorkomen dat de klem naar mensen ruikt.

• Plaats een nestkast voor torenvalken. De torenvalken eten de woelratten als voedsel.

Bestrijding van veldmuizen (Microtus arvalis)

• Ze gedijen het best in weides of boomgaarden waar het gras hoog staat. Zorg er bij het maaien voor dat er geen maaisel of ander tuinafval op hoopjes blijft liggen want daar verblijven ze zeer graag in.

• Plant narcissen rond de plekken waar u wortels of witlof in uw tuin heeft staan. Woelmuizen blijven hiervan op afstand.
   

Bestrijding van muskusratten (Ondatra zibethicus):

• Indien je last hebt van deze dieren dan kun je best de gemeente verwittigen. Zij zullen hiervoor gratis beroepsmatige muskusrattenvangers (in opdracht van de provincie) sturen die dit dagelijks doen.