In dit artikel gaan we ons eens verdiepen in de wortels van een orchidee
en het substraat waarin we onze orchideeën laten groeien en proberen om een
aantal misverstanden (voorgoed) uit de wereld te helpen…
Sla
er een aantal willekeurige artikels of boeken op na en je zult bijzonder vaak
de volgende zin (of iets wat erop lijkt) tegenkomen: “Geef uw orchidee ieder
jaar nieuwe potgrond…”. Kijk, en daar gaat het dus ontzettend mis!!
Natuurlijk niet het gedeelte “ieder jaar”, maar het woordje “POTGROND”. Zoals
heel veel mensen wel weten of ooit hebben gehoord zijn de meeste huiskamerorchideeën zogenaamde epifyten. Vrij vertaald betekend dat “op bomen groeiend”.
Een simpele “1+1=2
rekensom” leert ons dat op bomen
geen grond zit……of toch?....
De wortels van epifytische orchideeën
zijn ontworpen voor een leven boven de grond, in een omgeving met voldoende
ventilatie en vochtigheid. De combinatie van deze twee factoren zorgt ervoor dat
de planten vocht kunnen opnemen, maar dat de wortels niet constant nat zijn. Wel
is het vaak zo dat door de jaren heen de wortels van dergelijke orchideeën
begroeid raken met mossen etc.. In de eerste plaats houden ook dezen weer vocht
vast, maar ook blijven gronddeeltjes (door de wind aangevoerd) en
vogeluitwerpselen in dit mos hangen. Zo komt de epifytische orchideeënplant aan
haar minerale bouwstoffen.
Om terug te komen op de term
“POTGROND”: in feite is het een verzamelnaam voor allerlei soorten substraat om
planten in te kweken. Het gebruik van potgrond als substraat voor epifytische
orchideeën zal vroeg of laat leiden tot wortelrot en dus de dood van
de
plant betekenen. Op de foto liggen potgrond (compostproduct) en
orchideeënsubstraat naast elkaar. Het is natuurlijk duidelijk dat het
orchideeënsubstraat veel luchtiger is dan de potgrond en dat het
vochtabsorberende vermogen van de potgrond veel groter is dan het
orchideeënsubstraat.
Het orchideeënsubstraat op de foto
wordt ook wel BARK genoemd en is gemaakt van de schors van een speciaal daarvoor
geschikte dennensoort. In dit substraat zijn veel epifytische orchideeën (als de
plant geen “natte voeten” krijgt) prima te kweken. Vaak wordt er stukjes veenmos
(sphagnum) aan toegevoegd om het vochtabsorberende vermogen van het substraat te
vergroten. Wanneer een epifytische orchidee in dit substraat wordt gepot en er
op de juiste manier water wordt gegeven (water geven – opdrogen – water geven
– opdrogen – ...) kan de plant in principe nooit te nat worden en is het
risico op wortelrot zeer beperkt.
Om het plaatje compleet te
krijgen kijken ook nog even naar de opbouw van een orchideeënwortel. Als
voorbeeld nemen we de wortel van een Phalaenopsis. Een veel gekweekte plant.
Om met de deur in huis te vallen: een Phalaenopsis heeft geen twee soorten
wortels. Veel mensen denken dat de wortels die wel eens uit de pot groeien
speciale (lucht)wortels zijn die bij een ompot actie niet in de pot mogen
worden gestopt. Het tegendeel is waar. Alle wortels zijn hetzelfde en kunnen
zonder problemen opgepot worden. Op de foto is de wortel van een
Phalaenopsis in groei te zien. Dat deze plant in groei is, is duidelijk aan
de omvang van de groeipunt te zien.
Het einde van de groeipunt bevat het meristeem,
waarin zich de actief delende cellen bevinden. Iets hoger is duidelijk te zien
dat de cellen in de wortel bladgroen (chlorophyl) bevatten waarmee met behulp
van zonlicht glucose wordt gemaakt. Gaan we nog hoger dan wordt het bladgroen
van de wortel bedekt met een zilverachtig vlies. Dit vlies, ook wel “velamen”
genoemd, bestaat uit dode cellen en heeft een sponsachtige werking. Met behulp
van het velamen kan de orchidee water uit zijn omgeving opnemen en zich
hechten aan een oppervlakte. Een gelijksoortige wortelopbouw zien we bij de
meeste epifytische orchideeën en benadrukt de “op bomen groeiende” leefwijze
van veel orchideeën.
Dit artikel wil ik
graag besluiten met een pleidooi om in de context van orchideeën niet meer te
spreken over POTGROND maar over SUBSTRAAT. Naar mijn mening zal een verandering
van deze nomenclatuur vele “orchideeën-levens” sparen en het begrip voor de
leefwijze van epifytische orchideeën vergroten.
