zaaien zaden vruchten bomen noten vermeerderen struiken planten noten bomen

Het laagstapelen of stratificeren van zaden.

Inleiding : 

Zelf bomen en struiken opkweken, vanaf het prille begin, het is misschien niet zo eenvoudig maar zeker en vast het overwegen waard. Hieronder wil ik graag stap voor stap uitleggen hoe alles in zijn werk gaat, met deze raad zal het zeker lukken ! 

De meest voor de hand liggende methode hierbij is het zaaien. Maar om een goede kieming van de zelf geoogste zaden te verkrijgen zijn er wel enkele noodzakelijke ingrepen nodig om tot een bevredigend resultaat te komen : o.a.  het laagstapelen of stratificeren van de zaden.

De meeste zaden van bloemen, groenten en sierheesters worden droog bewaard en zonder problemen uitgezaaid maar voor een bepaalde groep zoals noten, bessen, eikels en steenvruchten is dit niet mogelijk en moet hier eerst de laagstapelmethode gebruikt worden.

Wat is «  laagstapelen » ?
Laagstapelen of  « stratificeren »  is het laagsgewijs stapelen van noten, eikels, bessen en steenfruit met vochtig rijnzand. Rijnzand of rivierzand is het beste wat men tussen de zaden legt daar het weinig of geen ziektekiemen bevat , goed doorlaatbaar is , luchtig en onkruidvrij.

Meestal doet men dit in stenen potten of houten bakken naargelang de hoeveelheid of de noodwendigheid. Na het laagstapelen kan men de pot of bak bewaren in de grond (liefhebber) of in frigo’s ( kwekers)

Het doel van laagstapelen  

1. Het stopzetten van de kiemrust    

Normaal gezien in de herfst wanneer de zaden van bomen op de grond vallen en de weersomstandigheden optimaal zijn  (warm – vochtig) zouden deze zaden  kiemen,  dit wordt echter tegengegaan door kiemremstoffen in de zaden aanwezig,  deze kiemremstoffen worden  afgebroken bij koud weer. Door gelaagstapelde zaden op een koele plaats (noordermuur – frigo) te bewaren bootsen we die noodzakelijke koudeperiode  na, zo houden we alles onder controle.

Ook wordt door het laagstapelen de afrijping van  de onvoldoende gerijpte kiem van bepaalde zaden in de hand gewerkt.

2. Het losweken van de zaadwand

Bepaalde zaden hebben een harde en bijna ondoordringbare zaadwand waardoor er moeilijk water naar de kiem van het zaad kan doordringen.

Zonder deze vochtigheid is de kieming onmogelijk vandaar dat tijdens het laagstapelen deze wand langzaam losweekt en alzo de nodige vochtigheid tot in de kiem kan doordringen. Ook is de laagstapelperiode afhankelijk van de hardheid van bepaalde zaden, er zijn zelfs zaden die men vóór het stratificeren moet verwonden om alsnog water tot de kiem toe te laten. Ook bacteriën en schimmels werken aan dit proces mee. De zaden van steenfruit komen door de laagstapelmethode eveneens van elkaar los waardoor ze ook gemakkelijker gaan kiemen.

3. Het uitdrogen van de zaadkiem voorkomen 

Bij bepaalde zaden kan het gebeuren dat  gedurende de rustperiode de kiemen uitdrogen :  vb bij  beukennootjes.  Door stratificatie wordt dit probleem vermeden, nochtans een te hoge vochtigheid kan ook nefast zijn, vandaar dat bij laagstapelen de ideale vochtigheid van groot belang is voor het welslagen van een goede kieming.

Duur van de laagstapelperiode

Zoals we eerder vermelden is de periode afhankelijk van de hardheid van de zaadwand. 

 

laagstapelperiode bij enkele populaire bomen of struiken : 

  • 3 – 4 maanden :  eikels, beukennootjes, kastanjes, okkernoten, steenfruit  …. 
     

  • 6 maanden  : veldesdoorn, krentenboompje, hagenbeuk…
     

  • 1 jaar :  hulst ,kardinaalsmuts ,… 
     

  • 1,5 jaar : taxuszaden , meidoorn, bepaalde wilde rozenonderstammen ….
   

Het laagstapelen ? 

OPGELET : Als voorbeeld worden beukennootjes gebruikt, het laagstapelen gebeurt echter op identieke manier voor andere soorten.

Beuken geven gemiddeld maar om de 5-8 jaar gevulde zaden, alleen deze kunnen kiemen !

Het resultaat van het kiemen  is afhankelijk van hoe goed of hoe slecht de bloeiperiode was en van andere weersfactoren.


haagbeuk    <---------->  beuk
 

Hoe bekomt men rode beuk ?

Zaden van de rode beuk (Fagus sylvatica purpurea) geven slechts een percentage rode beukenplanten, de rest zijn groene. Hoe meer nootjes men neemt van alleenstaande rode beuken, hoe hoger het percentage rode beuken. Groene beuken geven altijd groene planten. Vandaar dat rode beuk veel duurder is als groene.


De nootjes worden  in netten opgevangen.
 

WERKWIJZE:

1. Verzamel de  afgevallen nootjes. Kwekers leggen onder de bomen netten om de nootjes op te vangen.
Verwijder grote bladeren, takken of ander afval, zeef daarna de verzamelde noten in een aszeef om overtollige aarde te verwijderen.

   

2. Giet de gezeefde noten in een ton water. De volle zaden zullen in het water zinken, de holle zonder kiem zullen samen met blad en takjes bovendrijven, schep de holle noten uit het water .

   

3. Giet de rest (water, de gezonken “volle” nootjes en ander bezinksel) terug door de aszeef. Daarna alles in een bakje gieten  en bruikbare nootjes uithalen, uiteraard dienen de beschadigde nootjes, bladeren, steentjes … verwijderd te worden.

   

4. Eindelijk begint het “echte” stratificeren. Neem een grote stenen pot “grootte in verhouding tot de hoeveelheid zaden” en leg onderaan op het potgaatje een potscherf. Leg  afwisselend  een laag vochtig rijnzand en een laag nootjes. Eindigen met een laag  rijnzand. Leg de zaden niet te dik zodat ze voldoende lucht en vochtigheid  hebben.

Stenen potten zijn een must omdat ze beter de vochtigheid en de verluchting in de pot regelen.
   

5. Dek  de pot af met een zeer dun gaas  of een glas dit om muizenvraat te voorkomen. Ook de potscherf onderaan  de pot voorkomt dit.

   

6. Maak een put in de grond aan de voet van een noordermuur.
Plaats hier de pot in die mate dat de potrand 15 à 20 cm onder de grondoppervlakte steekt. Doe er grond bovenop tot afdekking.
Bij extreme koude kan men eventueel nog wat beschutten met bladeren.

De noordermuur is hier dienstig als koelkast,  de temperatuur is steeds optimaal  koel wat essentieel is  om een goed resultaat te bekomen.

 
Nu laten we “Koning Winter” zijn  werk doen tot we in maart – april de pot uit de grond kunnen halen met een rijke buit aan  licht gekiemde zaden, deze laatste moeten met de nodige voorzichtigheid behandeld worden, dus de gekiemde zaden er zachtjes uithalen is de boodschap, waarna we ze  in openlucht op een beschutte plaats uitzaaien.


Van Hecke Wilfried
redacteur: www.tuinadvies.be