De bergamotplant is een sterke zomerbloeiende vaste plant. De Monarda valt in de tuin op vanwege de eigenaardig gevormde in kransen staande bloemen. Vrij speciaal daaraan is dat er vanuit het midden van zo'n bloemenkrans terug een stengeltje omhoog kan schieten waarop terug een kleinere krans met bloemen zal verschijnen. De sterk geurende bloemen trekken veel insecten aan zoals vlinders, bijen en vliegen.
De plant is tevens ook aantrekkelijk voor zijn sterk aromatische bladeren. Uit deze kan men olie persen. Deze olie ruikt hetzelfde als deze die men perst uit de schillen van de vruchten van de bergamotboom (de Citrus bergamia).
De naam bergamot komt van de Italiaanse stad Bergamo waar de olie van de voor de eerste maal verkocht werd. bergamotolie wordt gebruikt voor het maken van parfum maar ook bij de bereiding van allerlei likeuren.

De Monarda is van oorsprong terug te vinden in Canada en in het noorden van Amerika. Daar vindt men ze op vochtige plaatsen langs beken en rivieren waar ze het zeer naar hun zin hebben en erop los woekeren. De planten stellen weinig eisen aan hun grond en ze groeien graag in de zon of in de halfschaduw.

Monarda's gedijen het best op een voedselrijke en vochthoudende bodem. Op een droge zandgrond zullen ze het echter ook goed doen. Als ze het echt naar hun zin hebben zullen ze zich al snel over de bodem verspreiden. Toch hoef je zeker geen schrik te hebben dat je de controle over deze plant zou verliezen want ze zijn door hun zeer oppervlakkig wortelgestel ook gemakkelijk uit te trekken.

Spijtig genoeg zijn de meeste Monarda's gevoelig voor de meeldauwziekte. Tot op heden is er nog maar slechts één cultivar die meeldauwresistent is en dat is de rode Monarda 'Gardenview Scarlet'. bij al de andere soorten moet je preventief spuiten wil je uw planten vrij willen houden van meeldauw.

Kenmerken:
Bloeitijd: juli - augustus
Hoogte: 1 m tot 1,5 meter.
Monarda's zijn niet wintergroen maar wel winterhard.
Vermeerderen: afnemen van uitlopers.
Familie van de lipbloemigen of de Labiatae.
De plant is met zijn lange stengels ook zeer geschikt als snijbloem. Aangezien deze zeer lang goedbaar is kun je ze ook gebruiken om te bloemschikken.

Receptidee: Varkensfilet met bergamotsaus.

voor 2 personen:

• 2 grote varkenslappen
• 75 gram boter
• 2 gesnipperde uien
• 40 gram bloem
• 4 eetlepels droge witte wijn
• 4 eetlepels fijngehakte bladeren van de bergamotplant
• zout en peper
• 1 eetlepel room

Verwarm de over voor op 200°C. Doe zou en peper op de varkenslappen en strijk ze in met de helft van de boter. Laat ze 25 minuten braden in een ingevette ovenschaal. Laat het daarna vijf minuten afkoelen en snij het vlees in dunne plakjes.
Schik ze op een voorverwarmde serveerschotel.
Terwijl het vlees in de over aan het braden is kun je de saus klaarmaken. Laat de gesnipperde uien sudderen in de resterende helft van de boter tot ze zacht zijn. Roer de 40 gram bloem erdoor en laat het geheel een minuutje doorsudderen terwijl je blijft roeren. Het mengsel dikt langzaam in. Doe er vervolgens al roerend de wijn, de 4 eetlepels bergamot, peper en zout bij. Haal de saus van het vuur, roer de room erdoor en giet de saus over de varkensfilets. Garneer met de resterende bergamotsnippers.

Culinaire tips:

• strooi afzonderlijke bloemblaadjes op het laatste moment over een groene salade
• doe wat vers blad in limonade of in wijn
• fijngehakte bladeren kunt u verwerken in jam, gelei en siroop.

Geneeskrachtig:

Thee van bergamot verlaagt koorts, verbetert de spijsvertering en is slijmoplossend. In de aromatherapie wordt bergamotolie gebruikt tegen depressies en om infecties tegen te gaan.

Enkele cultivars:

Monarda fistulosa: violetpaars, 120 cm
Monarda fistulosa subsp. menthifolia: lichtlila, 50 cm
Monarda hybride 'Aquarius': lichtroze, 100 cm
Monarda hybride 'Balance': roze, 120 cm
Monarda hybride 'Beauty of Cobham': roze, 80 cm
Monarda hybride 'Blaustrumpf': donkerlila, 100 cm
Monarda hybride 'Cambridge Scarlet': scharlakenrood, 100 cm
Monarda hybride 'Commanche': roze, 100 cm
Monarda hybride 'Croftway Pink': helderroze, 100 cm
Monarda hybride 'Elsie's Lavander': lavendelblauw, 120 cm
Monarda hybride 'Fishes': roze, 100 cm
Monarda hybride 'Gardenview Scarlet': rood, meeldauwvrij, 100 cm
Monarda hybride 'Gewitterwolke': rozerood, 100 cm
Monarda hybride 'Kardinal': paars, 120 cm
Monarda hybride 'Marshall's Delight': rood, 80 cm
Monarda hybride 'Mohawk': purperviolet, 150 cm
Monarda hybride 'Petite Delight': roze, 40 cm
Monarda hybride 'Prärienacht': lila, 100 cm
Monarda hybride 'Schneewittchen': wit, 100 cm
Monarda hybride 'Scorpion: donkerroze, 100 cm
Monarda hybride 'Sioux': wit, 100 cm
Monarda hybride 'Squaw': scharlakenrood, 100 cm
Monarda hybride 'Twins': lichtroze, 100 cm