Kruisbes: Ribes uva-crispa L.
Soorten : er zijn meer dan 150 soorten gekend. Meer en meer worden er nog enkel de meeldauwtolerante soorten aangeboden. Deze zijn bvb.: Abundance, Black Velvet, Captivator, Germania, Glendale, Greenfiche, Hinnonmaen, Keltainen, Houghton, Invicta*, Jahn's Prariebes, Josselyn, Jubilee, Kapitein, Karpaty, Korsun, Izvienickij, Krosien, Lepaan Punainen, Marcus, Martlet, Mc.Ginnis, MG2, MG3, MG4, Mercurines, Oregon, Pankiw, Remarka *, Resistenta, Reverta, Rexrot, Risulfa, Rixanta, Robustenta, Rochus, Rode Eva, Roi, Rokula, Rolonda*, Sabine, Sebastian, Selby, Shefford, Siewka, Spinefree, Sutton, Thoreson, Welcome, Worcester. * = deze soorten geven de dikste vruchten. Herkomst : vooral in Noord-Afrika, en Europa, Midden- en Zuid-Amerika,... Bloei en bestuiving : - de Kruisbes is een tweeslachtig of éénhuizige en word door insecten bestoven. - Kruisbestuiving kan maar hoeft niet. (volgens rassen). - De bloemen zijn een ietwat groen van kleur en hebben 4 tot 5 vergroeide sepalen of kelkbladen. - En 4 tot 5 vergroeide petalen ofwel kroonbladen. - 4 tot 5 stamina (meeldraden). - Bloei is vroeg in het voorjaar (soms treed vorstschade op). ---> - Evt. kiezen voor laatbloeiers. Vrucht : Gemengde knoppen zorgen slechts voor 1 a 2 bessen die bij afrijping geel, groen, rood en soms paars van kleur worden. Smaak hangt af van de soort. Rijpheid ongeveer vanaf 15 juni tot midden september. Onrijpe vruchten kunnen verwerkt worden tot confituur. Vruchten bevatten veel pectine, en werden hiervoor dan ook aangeplant. De beste soorten hiervoor zijn: Industrie en White Smith. Standplaats : De Kruisbes kan onder een grote boom aangeplant worden alsook in halfschaduw. Soms word er een teelt overwogen onder plastieken kappen. Er kunnen kleine hagen of borders mee gevuld worden. Zonnige standplaatsen kunnen ook perfect, en geven dan wel iets vroeger rijpe vruchten. Tip: Plaats voor een gespreide oogst een plant in de zon en een plant in halfschaduw. (Spreiding is dan max. 3 weken) Vochtige niet zonnige plaatsen kunnen al snel leiden tot meeldauw. (Indien deze niet resistent zouden zijn). Te felle zon kan leiden tot zonnebrand.(Rasgebonden).   Bemesting : Het zijn vlotte groeiers die gedijen op bijna alle soorten van bodems. Voorkeuren gaan uit naar bodems verrijkt met veel humus. Traagwerkende organische meststoffen geven hun voeding langzaam af aan de plant en komt de bodemstruktuur ten goede. Als bodemverbeteraar mag je goed verteerde stalmest of kompost gebruiken. Breng de kompost of stalmest steeds aan in de lente. Kompost werkt onkruidonderdrukkend en zorgt voor een goede vochthuishouding in de bodem. Reken voor goeie vruchten op 14 gr. Kalium per vierkante meter. ---> Gewone kompost dekt deze tekorten niet. Houtasse kan ook en bevat ongeveer: 33% Calcium, 10 Potas, 5% Magnesium. Let wel op door de grote aanwezigheid van Calcium, hiermee moet wel rekening gehouden worden bij de volgende kalkgift. Mulchen : Mulchen mag steeds doch blijf op een afstand van de stam om ziekten te vermijden. Schoffelen moet omzichtig gebeuren, daar de wortels zich onmiddellijk aan de oppervlakte bevinden. Snoeien : Bij jongere struiken word een sterke terugsnoei doorgevoerd. dwz.: terugsnoeien tot op 10 cm. steeds met een oog naar buiten gericht. Het jaar dat daarop volgt vormen er zich al snel krachtige takken, waarvan we de 4 beste van overhouden. (Rest wegsnoeien). Voorzie wel dat de takken een 25 tot 35 cm. uiteen staan. Dit zorgt voor veel lucht, en licht tussen de takken. Weetje: vruchten komen alleen voor op hout dat het jaar ervoor is gevormd en op ouder hout. Het is dus belangrijk om steeds vernieuwd jong hout te krijgen. Zijtakken of sporen vormen "botten" die nauwelijks groeien. Vruchten dunnen gebeurt automatisch via wintersnoei. Snoei wortelopslag steeds terug tot aan de wortel. Afhangende takken worden teruggesnoeid met één oog naar boven gericht, zodoende dat afhangend fruit niet tegen de grond gaat hangen. Waterloten of rechtopstaande scheuten die weinig bruikbare knoppen leveren, worden sowieso weggesnoeid. Voorzie jaar na jaar genoeg ruimte tussen de takken, om een vlotte pluk te garanderen. Het geeft schimmels minder de kans te ontwikkelen. Onderstam : er worden veredelde soorten en wortelechte soorten aangeboden. enten kan op: Ribes odoratum, Ribes Jostaberry. makkelijke snoei. makkelijke pluk. enting op 1 meter ---> Steun de stam met stok of paaltje. Planten : respecteer een plantafstand van minimaal 1,5 tot 2 meter. In geval van eentakkers 70 cm, tweetakkers 90 cm, drietakkers 120 cm. Plant omstreeks eind oktober tot maart en doe dit in een diepbewerkte bodem. Voorzie genoeg kompost en goedverteerde stalmest in de plantput. Plant niet te diep, dit zorgt enkel voor grondscheuten of wortelopslag. Mogelijke vormen zijn: struikvorm, snoer (Cordon) ofwel op kleine stam (15 cm ongeveer). Bij verwaarloosde planten: 2 snoeibeurten geven over 2 jaar: 1ste jaar ---> - dode takken weghalen. - Lange takken (hangend tot op de grond bvb.), inkorten tot op 30 cm. - Houd maximaal een 5 tal takken over, zodanig dat een makkelijke pluk kan plaatsvinden.   Volgende winter kunnen nieuwe gevormde scheuten oudere takken gaan vervangen. ---> Verder reguliere snoei doorvoeren. Vermenigvuldigen: Snoeisel kan steeds gebruikt worden voor stekmateriaal. Kruisbessen van Amerikaanse origine laten zich makkelijker stekken dan andere soorten. Eind augustus - september leent zich het best om te stekken. Een zomerstek is een twijgje van ongeveer 20 cm met een 5 tal ogen en minstens een dikte heeft van 5mm. Verwijder alle ogen op de laatste 2 na. Laat slechts 2 blaadjes aan het stengeltje staan (rest verwijderen).  beworteling vind al snel plaats (voor de winter doorgaans). Winterstek kan ook ---> maart, april uitplanten. Stekken kan in vollegrond of in bak. Stekpoeder is niet noodzakelijk. Voorzie een kompost goed gemengd met zand voorzien van genoeg vocht voor een goede slaagkans. Ziekten: Bessenglasvlinder bessenglasvlinderrups Amerikaanse kruisbessenmeeldauw (Sphaerotheca mors-uvae). Gewone meeldauw --> wit pluis op plant ---> zwavelbehandeling of basaltmeel of heermoes gebruiken. Bessenbladwesp ---> bladval ---> typische bladperforatie ---> gebruik Pyrethrum. Kruisbessenbladluis (Aphys grossulariae). Kruisbessenspintmijt (Bryobia Ribes). Spintmijt Grauwe schimmel (Botrytis cinerea) ---> grijze schimmel op blad en vrucht: zieke delen wegsnoeien en zeker niet komposteren. Wortelluis ---> luizen zuigen sap uit de wortels ---> Tagetes (Afrikaantjes, stinkertjes) aanplanten ! Kruisbessenfruitmot ---> rupsen kruipen in de bes, die daarna verkleurd (snelle herkenning). Bessenglasvlinder ---> rupsen graven holten in de takken. Roest ---> blad en stengel vertonen geel oranje vlekken, behandelen met een zwavelhoudend produkt. Virussen (algemeen). Schimmels: Anthracnose of bladvalziekte veroorzaakt door Drepanopeziza Ribes of Gloecospridiella Ribes. zwarte vlekken op blad, of wit poeder op jonge twijgen. zieke delen verwijderen. kies voor resistente soorten hier. Voor meer info of planten: www.proeftuin.info
Auteur : hofmeester Maurice Claes., redacteur www.tuinadvies.be