Het is verbazend hoe in de plantenwereld alles geregeld is. In de koudste wintermaanden, wanneer sneeuw en ijs hoogtij vieren, durven bepaalde heesters zich tooien met bloemen, soms nog voor de eerste bladeren ontluiken. Omdat er op dat ogenblik nog maar weinig insecten actief zijn om voor de bevruchting te zorgen, moeten ze gelokt worden door een ver dragende geur zodat de mogelijke stuifmeeloverbrengers van op grote afstand aangetrokken worden. Bij windstil weer en een iets warmere temperatuur, wanneer het voor ons ook aangenamer is om buiten te komen, kunnen we dan ook genieten van deze uitzonderlijke geuren.

Het merendeel van de winterbloeiers mét geur vinden we bij de heesters en enkele bij de vroegbloeiende bolgewassen en vaste planten.

Een overzicht:

Abeliophyllum distichum lijkt een beetje op de alomgekende forsythia maar bloeit met ivoorkleurige bloemen in februari. De Nederlandse benaming is dan ook de sneeuwforsythia of de witte forsythia. Hij is volkomen winterhard, maar kan best beschut worden tegen de schrale oostenwind omdat het uiteinde van de takken kan beschadigd worden door uitdroging. Hij verspreidt een delicate kruidige geur.

Azara microphylla is een nog weinig gekende groenblijvende heester, afkomstig uit Chili en Argentinië, die tot 15 graden vorst kan verdragen. Hij bloeit op het einde van de winter met talrijke gele bloempjes die verschijnen in de bladoksels en die sterk geuren naar vanille. Tamelijke groeier die tot 4 m hoog en breed kan worden.

Camellia is algemeen gekend en wordt nog steeds beschouwd als onzeker winterhard. Nochtans kan hij in onze streken goed gedijen op voorwaarde dat ervoor gezorgd wordt dat de zon de bladeren niet kan verbranden wanneer de grond nog bevroren is. Het meest aangeboden zijn de cultivars van C. japonica maar het merendeel is niet geurend. Dus aankopen wanneer hij in bloei staat.

Wel zeer geurend maar zeldzaam zijn C. lutchuensis en C. sasanqua met vooral de cultivar ‘Crimson King’ als uitschieter.

Chimonanthus praecox bloeit maar goed na een warme, droge zomer en op voorwaarde dat het niet vriest wanneer de bloemen openen want dan is de bloei en de geur verloren. Maar als je in januari-februari de wasachtige lichtgele bloemetjes met een paars hartje kan bewonderen dan is dat zeker het risico waard. Voorspelt de weerman een vriesperiode dan kan je enkele takjes afsnijden om ze in een vaas in de huiskamer te plaatsen en verder te genieten. De variëteiten ‘Luteus’ en ‘Grandiflora’ hebben grotere bloemen maar minder geur.

Coronilla valentina ssp. ‘Glauca’ : ook een minder bekende heester uit de landen rond de Middellandse Zee. Hij heeft glanzende, donkergroene bladeren en felgele bloemen die op deze van de brem lijken. De geur herinnert aan rijpe perziken. De cultivar ‘Citrina’ heeft minder opvallende, lichtgele bloemen maar jammer genoeg ook minder geur.

Corylopsis sinensis is familie van de toverhazelaar en dat zie je aan de vorm van de heester en aan de bladeren. Hij wordt eerder breed dan hoog en bloeit in maart met klokjesachtige gele bloemen. Ook de geur lijkt op die van de Hamamelis. Best te genieten als de zon de omgeving wat opwarmt. Ook de herfstkleur is een mooie toegift. C. pauciflora wordt maar maximaal anderhalve meter hoog en is daardoor goed geschikt voor een kleinere tuin.

Daphne: een moeilijke plant wanneer niet op rijke vochthoudende grond getuinierd wordt. (en dat heb ik tot mijn ergernis ondervonden op mijn zandgrond). Als de wortels één maal te droog gestaan hebben dan ben je er aan voor de moeite. D. mesereum of peperboompje is bladverliezend en bloeit in februari met paarse bloemetjes (‘Alba’ met witte) waarvan je de geur tot op 20 meter afstand kan opvangen. D. bholua is half wintergroen. ‘Jacqueline Postil’ is de meest winterharde en  ‘Gurkha’ de meest geurende. De roze tot witte bloemen komen in trosjes aan de uiteinden van de takken in maart. D. alpina en D. cneorum komen uit de bergstreken en zijn zeer kieskeurig wat hun standplaats betreft. Houden van volle zon maar toch steeds vochtige grond die goed doorlatend is. Met hun eerder kruipende groeiwijze best geschikt voor de rotstuin. D. cneorum hoort hier in deze rubriek eigenlijk niet thuis want hij bloeit maar in april - mei. D. odora heeft wintergroen glanzend blad en kan een beetje schaduw verdragen. De adembenemend heerlijk geurende lilapaarse klokvormige bloemetjes in februari - maart maken hem tot mijn favoriet. Maximum hoogte: 2 meter. Niet snoeien. D. laureola is een minder spectaculaire verschijning  met groengele trompetjes in trosjes. De groeiwijze is spreidend en kan als bodembedekker gebruikt worden want hij is ook groenblijvend. Bloeitijd : februari en maart.

De Hamamelis of de toverhazelaar is een bladverliezende heester en wordt breder dan hoog en vraagt dus flink wat ruimte. De mooiste cultivars en hybriden werden in Arboretum Kalmthout ontwikkeld en vooral de H x Intermedia groep kent enorme bijval tot ver over onze landsgrenzen. ‘Diane’ met rode bloemen en ‘ Jelena’ met roestbruine bloemen  geuren helaas wat minder. ‘Pallida’ is wel een goede keuze. H. mollis met zijn citroengele lintbloemetjes kan nog altijd op veel bewonderaars rekenen. Spetterende bladkleuren in de herfst zorgen voor een 2^e hoogtepunt.

Lonicera. Deze plantenfamilie telt naast de klimplanten ook verschillende heesters. Enkele daarvan zijn winterbloeiers en geuren even lekker als de zomerbloeiers. L. fragrantissima (letterlijk: de meest geurende)bloeit op scheuten van het vorig seizoen. Dus snoeien na de bloei! De witte bloemetjes staan verspreid aan de takken en gaan niet allemaal  gelijktijdig open. De takken kunnen in één seizoen tot anderhalve meter groeien en zorgen voor een nogal warrige struik maar dat is rap vergeten als hij vanaf januari kwistig met zijn parfum begint te strooien. L. standhisii begint al in december en gaat door tot maart om de witte bloemetjes te laten ontluiken. L. purpusii ‘Winter Beauty’ doet hetzelfde met crèmekleurige bloemen.

Mahonia aquifolium met zijn wintergroen, stekelig, op hulst lijkend blad bloeit meestal in maart met trossen zwavelgele bloemen in trossen. Deze miskende heester is een echte meerwaarde voor de tuin wanneer hij op de juiste plaats staat. De geur is zwaar en neigt naar seringen. M. japonica heeft de geur van meiklokjes. Bloeit gelijktijdig als bovengenoemde. De bloemen staan aan lange trossen in de top van de tak. M. x media ‘Charity’is een prachtige verschijning met zijn varenachtige blauwgroene bladeren waar de lange (tot 30 cm) bloemtrossen) boven uitsteken. Heeft een zeer beschutte standplaats nodig want hij is onbetrouwbaar winterhard.

Sarcococca: dit juweeltje zou in geen enkele tuin mogen ontbreken. S. hookeriana wordt niet hoger dan 30 cm en vermeerdert door ondergrondse uitlopers zonder te woekeren weliswaar. H. ruscifolia wordt iets hoger (max. 40 cm). Beiden hebben glanzend wintergroen blad en kunnen ook dienen als bodembedekkers onder bladverliezende bomen of struiken. Deze struikjes kan je op een mooie februaridag niet voorbij lopen zonder dat je ze opmerkt, alhoewel de minuscule bloemetjes niet de blikvanger zijn. Zelfs één enkel struikje in de omgeving van je voordeur zal iedere bezoeker aangenaam verassen.

Viburnum. Van deze uitgebreide groep van grote en kleinere heesters zijn er zo’n 3 echte winterbloeiers én geurend. V. x bodnantese is een kruising tussen V. grandiflora en V. farreri. Bloeit soms al vanaf november maar kent zijn hoogtepunt in maart. De roze naar wit verbloeiende klokvormige bloemen staan in trosjes aan het uiteinde van de kale takken. Wie éénmaal de geur van deze bloemen ontdekt heeft, zal het nooit meer vergeten. De meest geteelde cultivars zijn ‘Dawn’ en ‘Deben’ en ‘Charles Lamont’. De verschillen zijn heel miniem. Max. hoogte: 3 à 4 m. V. farreri is ook bladverliezend en als ‘ouder’ van de vorige heeft hij de geur doorgegeven. Heeft een minder mooie vorm door zijn warrige groei en wordt daarom minder aangeboden. V. tinus is bladhoudend en bloeit onophoudend van november tot mei. In koude perioden geuren de witte bloemen die in bloemschermen staan zelfs onaangenaam. Maar wanneer de temperatuur iets hoger wordt, geurt hij dan weer best aangenaam, maar kan nooit die van  V. x bodnantese evenaren.

Bij de bolgewassen zijn vooral de bolirissen (reticulata groep: in geel en paars) gekend voor hun vroege bloei en geur. Deze worden slechts 15 à 30 cm hoog. Het is niet altijd evident dat je in de winter op je knieën gaat zitten om met je neus tot bij de bloemen te geraken. Ook sneeuwklokjes (galanthus nivalis) vragen om een beetje nederigheid alvorens hun frisse geur vrij te geven. De vroegste narcissen hebben gewoonlijk weinig geur en de later bloeiende (jonquilla en poëtaz) zijn voor de lenterubriek. Hyacinten bloeien in de tuin ook later maar iedereen heeft al wel eens een aantal bollen ‘geforceerd’ om in huis in bloei te trekken en weet dat zelfs enkele bloemen de huiskamer kunnen vullen met hun heerlijk parfum.

Graag vermeld ik ook nog het maarts viooltje (Viola odorata) die ik voortaan in potten zet (en ondertussen ook nog laat verwilderen onder mijn magnolia). Nu kan ik in maart genieten op ‘neushoogte’ wanneer ik maar wil, want ervoor ‘plat gaan liggen’ is zelfs voor mij wat te veel gevraagd.