Wanneer je in februari een
geelbloeiende struik ziet, zal dat de gele kornoelje zijn. Hij komt in bloei
tijdens een zachte fase van de winter en blijft doorbloeien, ook al sneeuwt en
vriest het. Hij wordt vaak in plantsoenen en groenstroken aangeplant om zijn
vroege bloei. De kleine bloemschermen zijn heel fragiel.
Herkomst
Hij is inheems in Midden - en
Zuid - Europa tot Midden - Azië en groeit daar als grote, meerstammige struik of
kleine tot 8 m hoge boom. Hij groeit langs bosranden, in rivierbossen, op
stenige hellingen en in struwelen. In de Kaukasus en Rusland zijn de hellingen
er in de voorjaarsmanden fel mee gekleurd.
Gele kornoelje is vermoedelijk
ook in Zuid-Limburg inheems.
Naamgeving
Cornus is de Romeinse naam
voor de gele kornoelje.
Het woord cornu betekent hard als hout
want vroeger werden er hamerstelen en wandelstokken van gemaakt.
Mas is
het Latijnse woord voor mannelijk.
Plantkenmerken
Gele kornoelje groeit meestal als
meerstammige struik, maar wordt ook als halfstam en zelfs als hoogstamboom
gekweekt.
Als boom heeft hij een ronde
kroon. De bloemen verschijnen voor het uitlopen van het blad op het oude hout.
In het begin zie je gesteelde ronde bloemknoppen. Wanneer zij opengaan, vormen
zij tot 2 cm grote gele bloemschermpjes met aan de basis 4 schutbladen. De
bloemen zijn tweeslachtig. De bloem op zich bestaat uit vele individuele
bloempjes met meeldraden die boven de schutbladen uitsteken.
De na de bloei verschijnende
lange, eivormige bladeren zijn glanzend groen, hebben een spitse top en kleuren
geel of oranjerood in de herfst.
Na de bloeiperiode vallen de
bloemen af en ontwikkelen zich ovale, groene steenvruchtjes die in het najaar
rijpen en dan donkerrood zijn. Ze zijn eetbaar geliefd bij vogels die zich van
het zure vruchtvlees niets aantrekken.
De schors is bij jonge exemplaren
groen en wordt later grijsbruin afbladderend.
Gele kornoelje kan ca. 100 jaar
oud worden.
Soorten
Cornus mas ‘Aurea’
heeft goudgeel blad, in de herfst oranjerood.
Cornus mas
‘Variegata’ is een witbonte cultivar. De randen van de bladeren zijn
onregelmatig crčmewit getint. In de herfst kleurt het blad geel tot oranjerood.
Cornus mas
‘Elegantissima’ heeft geelroze gekleurd blad.
De rode
kornoelje (Cornus sanguinea) heeft in herfst en winter bloedrode twijgen
en bloeit in mei met witte, geurende bloemen. De vruchten zijn blauwzwart en
hebben rode stelen.
Een soort met bijzonder grote
vruchten die tegenwoordig in Tulln bij Wenen geteeld wordt, is
Cornus mas ‘Jolico’.
Standplaats
Gele kornoelje groeit op alle
grondsoorten, maar het liefst op kalkhoudende bodem. Hij verdraagt droogte.
Snoeien
De gele kornoelje wordt alleen
maar gesnoeid om er licht in te brengen of om de struik/boom te verjongen.
Hierbij worden enkele oude takken verwijderd. Dit kan het beste aan het begin
van de zomer gebeuren.
Gebruik
De middeleeuwse abdis Hildegard
van Bingen schreef:
'De gele kornoelje reinigt en
versterkt de zwakke en ook de gezonde maag en bevordert de gezondheid.’ Men
gebruikte de bessen als geneesmiddel tegen ontstekingen, gastritis en
spataderen.
Het verwerken van de vruchten is
al lang bekend. De oude Grieken en Romeinen hebben kornoeljesbessen net als
olijven, zuur ingemaakt. In de Middeleeuwen werd de gele kornoelje in
kloostertuinen gecultiveerd.
In 1797 waren al 12 verschillende
fruitvariëteiten met witte, gele en donkerrode bessen bekend. Er werd o.a.
brandewijn van gemaakt.
Vooral in Oost - Europa werden en
worden vele soorten gecultiveerd met grote, suikerrijke vruchten.
Tegenwoordig verwerkt men de
vitamine- C- rijke bessen tot sap, jam, gelei, compote en wijn die helaas niet
in de handel te verkrijgen zijn, maar door de Duitse, Oostenrijkse en
Oost-Europese fruitboeren zelf geconsumeerd worden. Vaak worden zij vermengd met
meloenen, peren en appels.
In Oostenrijk wordt van de bessen
al lang de zogenaamde ‘Dirndlschnaps’gebrand.
Kornoeljesbessensap - en limonade
zijn in Turkije bekend als ‘Scherbet’.
Voor eigen gebruik wordt de gele
kornoelje tegenwoordig ook in Portugal, Spanje, Italië, Kroatië en Turkije
verbouwd.
In de dennenbossen van de
Kaukasus groeit de gele kornoelje in het wild. De bessen worden op grote schaal
naar Rusland gestuurd en daar tot de likeur ‘dernovka’ verwerkt. Zij worden
geoogst door schudden van de struiken. De vruchten worden vaak in doeken of
vangschermen (net als olijven) opgevangen.
Cornus mas (botanische benaming)
Cornelian cherry (Engels)
Cornoiller mâle, cornouiller
jaune (Frans)
Kornelkirsche, Gelber Hartriegel
(Duits)
Cornaceae – kornoeljefamilie
